Otwiera się w nowej karcie
Szukasz konkretnej informacji? Skorzystaj z naszej wyszukiwarki

Bezumowne korzystanie z drogi wspólnej

Wspólnota Mieszkaniowa
3 września 2026

Korzystanie z drogi wewnętrznej bez zgody właściciela, bez ustanowionej służebności lub innej podstawy prawnej, stanowi naruszenie prawa własności i rodzi roszczenia wobec podmiotu naruszającego. W praktyce oznacza to, że wspólnota mieszkaniowa może żądać zaprzestania wjazdów, odszkodowania oraz wynagrodzenia za bezumowne użytkowanie drogi.

We wspólnocie powstał poważny problem związany z bezumownym i intensywnym korzystaniem z drogi wewnętrznej (będącej częścią nieruchomości wspólnej) przez podmioty zewnętrzne – w tym instytucje publiczne. Przychodnia, która rozbudowała swoje obiekty na działce sąsiedniej, zaczęła wykorzystywać osiedlową drogę należącą do wspólnoty jako trasę dojazdową dla ciężkiego sprzętu i transportu budowlanego. Nie ustanowiono żadnej służebności przejazdu. Co więcej, przy sprzedaży budynku z przeznaczeniem na przychodnię gmina wskazała alternatywną drogę dojazdową, którą placówka miała wybudować we własnym zakresie – czego nie uczyniła. Podobne działanie podejmuje też szkoła publiczna – korzystając z tej samej drogi wewnętrznej do codziennych dojazdów mimo braku podstawy prawnej.

Czy bezumowne korzystanie z drogi wewnętrznej przez podmiot trzeci (np. przychodnię, szkołę) bez ustanowionej służebności lub innej podstawy prawnej jest zgodne z przepisami? Jakie roszczenia i narzędzia prawne przysługują wspólnocie mieszkaniowej lub właścicielom lokali wobec podmiotu naruszającego prawo własności poprzez samowolne korzystanie z drogi wspólnej?

Zasady korzystania

Drogi wewnętrzne, choć na co dzień powszechnie używane, często prowokują pytania co do swojego statusu prawnego oraz zasad korzystania z nich. Nie są zaliczane do kategorii dróg publicznych, a ich właścicielami mogą być zarówno podmioty publiczne, jak i prywatne. To sprawia, że regulacje prawne dotyczące dróg wewnętrznych mają kluczowe znaczenie dla określenia zakresu uprawnień właścicieli oraz obowiązków osób korzystających z takich dróg. W praktyce pojawiają się spory o dostęp do drogi, organizację ruchu czy bezumowne korzystanie przez osoby trzecie.

Droga wewnętrzna podlega regulacjom zawartym w kilku aktach normatywnych, które określają jej status prawny, zasady eksploatacji oraz obowiązki właścicieli. Podstawowe przepisy w tym zakresie znajdują się w:

  • ustawie z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. 2025 poz. 889; dalej: udp) – akt ten definiuje pojęcia dróg publicznych i dróg wewnętrznych oraz wskazuje, które z nich nie są zaliczane do kategorii dróg publicznych,
  • ustawie z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 2025 poz. 1071; dalej: kc) – reguluje ona kwestie prawa własności, współwłasności oraz zarządzania drogami wewnętrznymi,
  • ustawie z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. 2024 poz. 1251) – określa ona reguły poruszania się po drogach, przepisy te mogą mieć zastosowanie do dróg wewnętrznych, jeżeli właściciel nieruchomości postanowi je wprowadzić.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 udp, drogami wewnętrznymi są drogi niezaliczone do żadnej z kategorii dróg publicznych (krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych). Do tej grupy zalicza się w szczególności: drogi na terenach osiedli mieszkaniowych, drogi dojazdowe do gruntów rolnych i leśnych, drogi prowadzące do obiektów wykorzystywanych przez przedsiębiorców, place zlokalizowane przed dworcami kolejowymi, autobusowymi i portami.

Analiza regulacji zawartych w ustawie o drogach publicznych, w szczególności art. 2a oraz art. 8 ust. 2–3, w zestawieniu z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prowadzi do wniosku, że podstawowym kryterium różnicującym drogi wewnętrzne i drogi publiczne jest status prawny ich własności.

Właściciel drogi

Jak wskazał m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 17 stycznia 2018 r. (sygn. akt II SA/Gd 756/17), właścicielem drogi wewnętrznej oprócz podmiotu publicznoprawnego (Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego) może być również osoba prywatna – fizyczna lub prawna. Oznacza to, że drogi wewnętrzne nie są kategorią wewnętrznie jednolitą i ocena możliwości korzystania z dróg wewnętrznych w celu zapewnienia dostępu do drogi publicznej musi być dokonywana in casu.

Drogi wewnętrzne mogą stanowić przedmiot własności w rozumieniu art. 140 kc. Mogą należeć zarówno do osób fizycznych, jak i jednostek organizacyjnych różnego rodzaju (art. 1 w zw. z art. 33–33(1) kc). Oznacza to, że prawo własności do drogi wewnętrznej może przysługiwać także osobom prywatnym, co ma istotne znaczenie zarówno dla reżimu prawnego korzystania z takiej drogi, jak i dla ustalenia kręgu podmiotów uprawnionych do podejmowania decyzji w zakresie jej utrzymania, udostępniania czy wprowadzania ograniczeń w ruchu.

Organizacja ruchu

W kwestii organizacji ruchu drogi wewnętrznej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 czerwca 2023 r. (sygn. akt I OSK 823/20), w którym jednoznacznie stwierdził, że zarzadzanie ruchem i oznakowanie drogi, stanowiącej własność prywatna, należy do jej właściciela. Wynika to z art. 8 ust. 2 i 3 udp.

Drogi wewnętrzne mogą mieć zróżnicowany charakter, a co za tym idzie, także odmienny poziom dostępności. Mogą pozostawać własnością osób fizycznych lub niepublicznych osób prawnych i być udostępniane wyłącznie podmiotom wskazanym przez właściciela bądź zarządcę. Zdarza się jednak, że takie drogi są dostępne w podobny sposób jak drogi publiczne. O sposobie korzystania z drogi wewnętrznej decyduje jej właściciel, co wynika z art. 140 kc.

Czy bezumowne korzystanie z drogi wewnętrznej przez podmiot trzeci (np. przychodnię, szkołę) bez ustanowionej służebności lub innej podstawy prawnej jest zgodne z przepisami? Zgodnie z art. 140 kc, prawo własności jest prawem rzeczowym, obejmującym uprawnienie do posiadania, korzystania i rozporządzania rzeczą z wyłączeniem innych osób, w granicach określonych przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Ma charakter bezwzględny, co oznacza, że przysługujące właścicielowi uprawnienia mogą być wykonywane wobec wszystkich, a osoby trzecie nie są uprawnione do korzystania z rzeczy bez jego zgody. Na drodze nie została ustanowiona służebność przejazdu ani inna podstawa prawna umożliwiająca korzystanie z niej przez podmioty zewnętrzne. W konsekwencji, bez zgody wspólnoty mieszkaniowej jako właściciela nikt nie może legalnie korzystać z należącej do niej drogi wewnętrznej. Bezumowne użytkowanie drogi przez osoby trzecie stanowi naruszenie prawa własności w rozumieniu art. 222 § 1 kc oraz naruszenie posiadania w rozumieniu art. 342 i nast. kc.

Z przedstawionego stanu faktycznego nie wynika, aby właściciel lub zarządca drogi (w tym przypadku wspólnota mieszkaniowa) w jakikolwiek sposób zamanifestował swoje władztwo nad nieruchomością, na przykład poprzez zamontowanie szlabanów lub ustawienie znaków zakazujących wjazdu z wyłączeniem członków wspólnoty. Może to prowadzić do wniosku, że wspólnota udzieliła dorozumianej zgody na korzystanie z drogi przez osoby trzecie. Jeżeli celem wspólnoty jest ograniczenie ruchu na drodze wewnętrznej, zarządca może rozważyć wprowadzenie strefy ruchu. Jest to obszar wyznaczony na drodze wewnętrznej, w którym obowiązują przepisy ruchu drogowego w takim samym zakresie, jak na drodze publicznej. Wjazd na taką drogę wiąże się z koniecznością przestrzegania wszystkich ogólnych zasad ruchu drogowego, nawet jeśli jest to droga prywatna. Mimo że droga pozostaje dostępna, zarządca może w ramach organizacji ruchu wprowadzić zakaz wjazdu dla pojazdów, przewidując stosowne wyjątki. Naruszenie takiego zakazu w strefie ruchu stanowi wykroczenie drogowe. Należy jednak mieć na uwadze, że rozwiązanie to może być w praktyce mało skuteczne.

Z nieuprawnionym wjazdem na pewno nie byłoby problemu, gdyby wspólnota ograniczyła wjazd poprzez zamontowanie szlabanu. Zgodnie z art. 206 kodeksu cywilnego, każdy ze współwłaścicieli (w tym przypadku członek wspólnoty mieszkaniowej) jest uprawniony do współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej w takim zakresie, jaki da się pogodzić z korzystaniem z niej przez pozostałych współwłaścicieli. Oznacza to, że wspólnota może podjąć uchwałę o zamontowaniu szlabanu, jako środka racjonalnego i proporcjonalnego do ochrony prawa własności oraz interesu wszystkich współwłaścicieli.

Służebność przechodu i przejazdu

Jeśli jednak wspólnota nie chce zamykać wjazdu na drogę wewnętrzną, może żądać ustanowienia od korzystającego służebności przechodu i przejazdu. Potrzebna jest więc zgoda wspólnoty podjęta w formie uchwały. Służebność może być zarówno odpłatna, jak i nieodpłatna.

W przypadku niezastosowania się do opisanych zakazów wspólnocie przysługują roszczenia wynikające z naruszenia jej prawa własności, chronionego na gruncie art. 140 i art. 222 kc. W szczególności, w pierwszej kolejności może żądać od podmiotów trzecich korzystających z drogi wewnętrznej zaniechania dalszych naruszeń oraz przywrócenia stanu zgodnego z prawem (roszczenie negatoryjne). Oznacza to, że może wystosować do takiego podmiotu pisemne wezwanie do natychmiastowego zaprzestania korzystania z nieruchomości wspólnej, a w przypadku braku dobrowolnego wykonania – skierować sprawę na drogę postępowania sądowego, wytaczając powództwo o zakaz korzystania z drogi wewnętrznej.

Ponadto, zgodnie z art. 224–225 kc, wspólnocie przysługuje roszczenie o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, obejmujące korzyści, jakie właściciel drogi uzyskałby, gdyby dostęp został ustanowiony odpłatnie (np. poprzez zawarcie umowy najmu czy ustanowienie odpłatnej służebności). Obok tego roszczenia wspólnota może dochodzić również odszkodowania za szkody faktycznie poniesione w związku z nieuprawnionym korzystaniem, takie jak zniszczenia nawierzchni, zwiększone koszty jej utrzymania, napraw czy dodatkowe obciążenia finansowe związane z eksploatacją drogi.

Magdalena Miechowska-Ostatek

adwokat